قرآن را بر سه بخش به معناى پيشين گرفته و مقصود از آن را بيان مىكند » « 1 » . تبديل كلمات به مترادف آنها يكى ديگر از اسباب نمو و رشد اختلافات ، اجازهء تبديل كلمه‌اى به مترادف آن از طرف عده‌اى از قراء از جمله ابن مسعود است « 2 » از ابن مسعود روايت شده است كه گفت : اشكالى ندارد قسمتى از يك آيه را با قسمتى از آيه ديگر تركيب كرده و با هم بخوانيم . و يا اين كه اگر آخر آيه‌اى : « غفور رحيم » باشد به جاى آن « عليم حكيم » يا « عزيز حكيم » بگذاريم و قرائت كنيم . آنچه كه اشكال دارد اين است كه چيزى كه جزو قرآن نيست در قرآن داخل شود . و يا آن كه آخر آيهء « رحمت » را با « عذاب » ختم كنيم « 3 » گفته مىشود انس بن مالك هم اين كار را جايز مىدانست « 4 » . و يا ابو هريره اجازه مىداد : « عليما حكيما » را به « غفورا رحيما » تبديل كنند . « 5 » سفيان بن عيينه ، ابن جرير ، ابن وهب و خلائق نيز اجازه اين كار را مىدادند . ابن عبد البر ، جواز اين كار را به اكثر علما نسبت مىدهد « 6 » . همچنان كه جواز اين كار را به ابى بن كعب نيز نسبت مىدهند « 7 » . از نمونه‌هايى كه ذكر خواهيم كرد مىتوان استظهار كرد كه افراد زير نيز اين مذهب را باور داشته‌اند :

--> ( 1 ) دراسات فى الكافى و الصحيح ، ص 344 و 345 . ( 2 ) رك : غريب الحديث ، ج 3 ، ص 160 . تفسير التبيان ج 1 ، ص 7 . معجم الادباء ، ج 2 ، ص 60 . الاتقان ، ج 1 ، ص 46 . الوافى ، ج 5 ص 273 به نقل از : ابن اثير . الفائق ، ج 3 ، ص 357 . تفسير كبير ، ج 1 ، ص 213 . مصابيح الانوار ، ج 2 ، ص 297 . التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 102 . و ج 1 ، ص 256 و 211 به نقل از : بعضى منابع بالا و به نقل از : النشر فى القراءات العشر ، ج 1 ، ص 21 . و تأويل مشكل القرآن / ابن قتيبه ، ص 19 . ( 3 ) المصنف / صنعانى ، ج 3 ، ص 364 . ( 4 ) البرهان / زركشى ، ج 1 ، ص 222 . ( 5 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 103 به نقل از : الاتقان ، ج 1 ، ص 47 . ( 6 ) مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 167 و 168 و 180 . البرهان / زركشى ، ج 1 ، ص 220 . الاتقان ، ج 1 ، ص 46 و 47 . الجامع لاحكام القرآن ، ج 1 ، ص 42 . البيان / خوئى ، ص 196 به نقل از : الجامع و از تبيان ، ص 39 و به نقل از : تفسير جامع البيان / طبرى ، ج 1 ، ص 18 . ( 7 ) رك : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 102 .